Những người mắc chứng mắt hiếng thường cảm thấy mất tự tin khi giao tiếp, do tình trạng này không chỉ tác động đến thẩm mỹ khuôn mặt mà còn ảnh hưởng đáng kể đến thị lực và sức khỏe đôi mắt. Hãy cùng Yoon tham khảo bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn về vấn đề này.
MẮT HIẾNG LÀ GÌ?
Thông thường, sự vận động của nhãn cầu được kiểm soát bởi sáu cơ mắt, bao gồm cơ trực trong, trực ngoài, trực trên, trực dưới, cơ chéo lớn và cơ chéo bé. Các cơ này giúp mắt di chuyển linh hoạt theo nhiều hướng như lên, xuống, vào trong, ra ngoài và xoay.
Ở người bình thường, cả hai mắt phối hợp nhịp nhàng để cùng tập trung vào một điểm, giúp não bộ tổng hợp hình ảnh từ hai mắt thành một hình ảnh ba chiều, tạo ra thị giác tinh tế.
Tuy nhiên, mắt hiếng (còn gọi là mắt lác, mắt lé) là tình trạng hai mắt không đồng nhất, khiến tầm nhìn bị lệch theo các hướng khác nhau. Một hoặc cả hai mắt có thể lệch vào trong hoặc ra ngoài. Bệnh này thường gặp ở trẻ nhỏ, đôi khi xuất hiện ngay từ khi sinh ra, và cũng có thể xảy ra ở người trưởng thành.
Khi một mắt bị lệch, hai mắt sẽ gửi hai hình ảnh khác nhau đến não. Ở trẻ em, não bộ có xu hướng chọn lọc và chỉ sử dụng hình ảnh từ mắt khỏe hơn, lâu dần khiến mắt bị lệch suy giảm thị lực. Trong khi đó, ở người lớn, não không thể loại bỏ hình ảnh từ mắt lệch, dẫn đến hiện tượng nhìn đôi.
Các loại mắt hiếng:
- Mắt hiếng cơ năng (hiếng đồng hành):
Hai mắt vẫn di chuyển cùng hướng nhưng có sự lệch trục.
Thường gặp ở trẻ nhỏ.
- Mắt hiếng liệt (hiếng bất đồng hành):
Do cơ vận nhãn bị tổn thương, làm hạn chế sự vận động của nhãn cầu.
Thường gặp ở người lớn.
Ngoài ra, mắt hiếng có thể biểu hiện qua nhiều hình thái khác nhau như hiếng chụm chữ A, chữ V, hiếng trong, hiếng ngoài, hiếng chéo,… Bệnh có thể ảnh hưởng đến một hoặc cả hai mắt. Theo thời gian, nếu không được can thiệp, mắt hiếng có nguy cơ suy giảm thị lực do não chỉ tiếp nhận tín hiệu từ mắt khỏe hơn.
ĐẶC ĐIỂM CỦA MẮT HIẾNG
Mắt hiếng có thể dễ dàng nhận biết thông qua quan sát bên ngoài, do tình trạng này có những biểu hiện rõ ràng và khác biệt so với mắt bình thường. Các đặc điểm thường thấy bao gồm:
Khó khăn trong việc giữ ánh nhìn thẳng về phía trước.
Hai mắt không đồng nhất, mỗi mắt nhìn theo một hướng khác nhau.
Một mắt có thể hướng về phía trước đúng vị trí, trong khi mắt còn lại lệch lên trên, xuống dưới, sang trái hoặc phải, tùy thuộc vào loại mắt hiếng.
Người bị mắt hiếng thường dễ mỏi mắt và gặp khó khăn trong việc tập trung hơn so với người bình thường.
Cảm giác mỏi mắt khi nhìn lâu hoặc tập trung vào một vật trong thời gian dài.
Có thể gặp hiện tượng nhìn một thành hai (song thị).
NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN MẮT HIẾNG
Mắt hiếng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm yếu tố di truyền, bẩm sinh hoặc do tác động thứ phát. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến:
Mắt Hiếng Bẩm Sinh
Ngay từ khi mới sinh, một số trẻ đã có dấu hiệu mắt hiếng, tuy nhiên tình trạng này thường trở nên rõ ràng hơn sau 6 tháng tuổi. Nguyên nhân chủ yếu là do dị tật ở các cơ vận nhãn, khiến mắt không thể điều khiển đúng vị trí. Các cơ vận nhãn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chuyển động mắt theo nhiều hướng (trái, phải, lên, xuống, xoay tròn). Khi có dị tật ở cơ trực hoặc cơ chéo, mắt không thể hoạt động đồng bộ, dẫn đến hiện tượng lệch trục.
Mắt Hiếng Do Yếu Tố Di Truyền
Nếu trong gia đình có người bị mắt hiếng, đặc biệt là cha mẹ, ông bà hoặc anh chị em, thì nguy cơ con cái sinh ra mắc bệnh này cũng cao hơn. Điều này có thể do ảnh hưởng của gen hoặc nhiễm sắc thể. Mặc dù tỷ lệ di truyền không quá cao, nhưng vẫn có khả năng xảy ra.
Mắt Hiếng Do Các Tật Khúc Xạ
Những người mắc các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị hoặc loạn thị mà không được điều trị kịp thời có nguy cơ phát triển mắt hiếng. Nếu không chỉnh kính sớm, mắt phải điều tiết quá mức trong thời gian dài, gây mất cân bằng hoạt động giữa hai mắt và dẫn đến hiện tượng lệch trục.
Để phòng tránh nguy cơ mắt hiếng do tật khúc xạ, người bệnh nên kiểm tra thị lực định kỳ và đeo kính phù hợp. Nếu mắt hiếng đã hình thành, có thể cần kết hợp điều trị bằng kính và phẫu thuật để đạt hiệu quả tối ưu.
TÁC HẠI CỦA MẮT HIẾNG
Mắt hiếng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thị lực mà còn tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của người mắc bệnh. Dưới đây là những hậu quả phổ biến:
Suy giảm thị lực, nguy cơ nhược thị: Ở trẻ nhỏ, nếu không điều trị kịp thời, mắt hiếng có thể dẫn đến nhược thị (mắt lười), khiến thị lực suy giảm nghiêm trọng và khó phục hồi hoàn toàn. Ngoài ra, trẻ bị mắt hiếng cũng mất khả năng nhận thức về độ sâu, không gian ba chiều và khoảng cách giữa các vật thể, gây khó khăn trong việc di chuyển và hoạt động hàng ngày.
Gây trở ngại trong công việc: Mắt hiếng ảnh hưởng đến khả năng quan sát tỉ mỉ, gây khó khăn trong các công việc yêu cầu độ chính xác cao như sử dụng kính hiển vi, lắp ráp linh kiện điện tử, thiết kế, hay lái xe.
Mất thị lực lâu dài: Nếu không được chữa trị sớm, thị lực có thể bị suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, dẫn đến tình trạng mất thị lực vĩnh viễn ở mắt bị hiếng.
Ảnh hưởng tâm lý và sức khỏe tinh thần: Người bị mắt hiếng thường cảm thấy tự ti về ngoại hình, dẫn đến tâm lý căng thẳng, lo âu, thậm chí trầm cảm. Điều này có thể cản trở giao tiếp xã hội và ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày.
CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ MẮT HIẾNG
Tùy vào mức độ và nguyên nhân gây hiếng, bệnh nhân có thể áp dụng một hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị sau:
Đeo kính điều chỉnh: Với các trường hợp mắt hiếng do tật khúc xạ hoặc do quy tụ điều tiết, kính giúp mắt điều chỉnh lại hướng nhìn, giảm bớt tình trạng lệch trục.
Tập luyện mắt: Người bệnh có thể thực hiện các bài tập giúp mắt hiếng tập trung tốt hơn vào vật thể, bao gồm bài tập quy tụ, tập liếc sang hướng ngược chiều với mắt bị hiếng và tập hợp thị trên máy chỉnh quang.
Bịt mắt luyện tập: Bằng cách che mắt khỏe lại, người bệnh có thể rèn luyện mắt hiếng để tăng khả năng nhìn và điều chỉnh thị lực.
Tiêm Botulinum toxin: Trong một số trường hợp hiếng thứ phát do liệt cơ vận nhãn ở người lớn, tiêm Botulinum toxin có thể được sử dụng như một giải pháp tạm thời để giảm tình trạng nhìn đôi trong thời gian chờ phẫu thuật.
Phẫu thuật chỉnh cơ vận nhãn: Đây là phương pháp hiệu quả cho trẻ em bị hiếng dai dẳng và người lớn bị mắt hiếng nặng. Phẫu thuật giúp cân bằng lại cơ vận nhãn, cải thiện thị lực và khôi phục diện mạo bình thường, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp.
Bệnh mắt hiếng cần được chẩn đoán và can thiệp sớm để giảm thiểu tác hại. Nếu nhận thấy các dấu hiệu như mắt lệch, nhìn đôi, hoặc phải nghiêng đầu khi quan sát, người bệnh nên đến ngay cơ sở chuyên khoa mắt để kiểm tra và điều trị kịp thời.
