Có những lúc chúng ta nhìn thấy một vật như đang chuyển động dù nó hoàn toàn đứng yên, hai đường thẳng tưởng như cong lệch, hoặc một hình ảnh có vẻ lớn hơn và nhỏ hơn thực tế. Những trải nghiệm này thường được gọi chung là ảo ảnh thị giác. Cùng Yoon Eyewear tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé.
ẢO ẢNH THỊ GIÁC LÀ GÌ?
Ảo ảnh thị giác là hiện tượng hình ảnh mà chúng ta nhận biết không hoàn toàn giống với đặc điểm thực tế của vật thể hoặc môi trường xung quanh. Sự sai lệch có thể liên quan đến kích thước, hình dạng, màu sắc, vị trí, độ sáng hoặc chuyển động.
Điều thú vị là hiện tượng này không đơn giản chỉ xuất phát từ đôi mắt. Thị giác của con người là kết quả của một quá trình phức tạp, trong đó ánh sáng được mắt tiếp nhận, chuyển thành tín hiệu thần kinh và được não xử lý để tạo ra trải nghiệm hình ảnh.
Vì vậy, trong một số trường hợp, mắt tiếp nhận thông tin tương đối chính xác nhưng não diễn giải thông tin theo cách khiến chúng ta cảm nhận hình ảnh khác với thực tế.
Ảo ảnh thị giác thường xuất hiện trong các hình ảnh được thiết kế đặc biệt, nhưng cũng có thể xảy ra trong đời sống hằng ngày do điều kiện ánh sáng, góc nhìn, môi trường hoặc sự tương phản giữa các vật thể.
ẢO ẢNH THỊ GIÁC CÓ PHẢI LÀ NHÌN THẤY THỨ KHÔNG TỒN TẠI?
Không hoàn toàn.
Ảo ảnh thị giác thường xảy ra khi một vật hoặc kích thích có thật được nhìn nhận theo cách sai lệch. Chẳng hạn, hai đoạn thẳng có chiều dài bằng nhau nhưng được đặt trong những bối cảnh khác nhau có thể khiến một đoạn trông dài hơn đoạn còn lại.
Điều này khác với ảo giác (hallucination). Trong ảo giác, một người có thể nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận một thứ không có kích thích bên ngoài tương ứng.
Sự khác biệt này rất quan trọng khi nói về sức khỏe thị giác. Không phải mọi trải nghiệm “nhìn nhầm” đều là ảo ảnh thị giác theo nghĩa khoa học.
VÌ SAO CHÚNG TA CÓ THỂ NHÌN SAI?
Thị giác không hoạt động giống một chiếc máy ảnh chỉ ghi lại mọi thứ một cách máy móc. Não phải liên tục phân tích thông tin nhận được từ mắt, đồng thời sử dụng bối cảnh và kinh nghiệm trước đó để tạo ra nhận thức về thế giới.
Não Bộ Luôn Phải Diễn Giải Thông Tin
Ánh sáng đi vào mắt tạo nên hình ảnh trên võng mạc. Sau đó, tín hiệu được truyền qua các đường dẫn thần kinh thị giác đến não.
Tại đây, nhiều vùng não tham gia xử lý các đặc điểm khác nhau của hình ảnh như đường nét, màu sắc, độ tương phản, chiều sâu và chuyển động. Não cũng sử dụng thông tin từ môi trường xung quanh để suy luận vật thể đang được nhìn như thế nào.
Trong một số tình huống, những cơ chế xử lý này tạo ra nhận thức không giống với đặc điểm vật lý thực tế của hình ảnh. Đó chính là cơ sở của nhiều loại ảo ảnh thị giác.
Ánh Sáng Và Độ Tương Phản Cũng Ảnh Hưởng Đến Nhận Thức
Một vật có thể trông sáng hoặc tối khác nhau tùy vào màu sắc và độ sáng của các vật xung quanh.
Tương tự, cùng một màu sắc có thể được cảm nhận khác nhau khi đặt trên những nền khác nhau. Đây là lý do nhiều ảo ảnh thị giác có thể khiến người xem tranh luận về màu sắc, kích thước hoặc hình dạng của cùng một hình ảnh.
10 HIỆN TƯỢNG ẢO ẢNH THỊ GIÁC KHIẾN BẠN NHÌN NHẦM
Dưới đây là những dạng ảo ảnh nổi tiếng, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách mắt và não phối hợp để tạo nên trải nghiệm thị giác.
1. Ảo Ảnh Müller-Lyer
Đây là một trong những ảo ảnh hình học kinh điển. Hai đường thẳng có chiều dài bằng nhau nhưng được đặt ở hai đầu với những hướng mũi tên khác nhau có thể khiến một đường trông dài hơn đường còn lại.
Hiện tượng cho thấy bối cảnh xung quanh có thể tác động đến cách chúng ta ước lượng kích thước.
2. Ảo Ảnh Ponzo
Trong ảo ảnh Ponzo, hai đường ngang có cùng kích thước được đặt giữa các đường hội tụ giống như đường ray xe lửa. Đường nằm ở vị trí phía xa thường được cảm nhận là dài hơn.
Não sử dụng các dấu hiệu về phối cảnh để ước lượng khoảng cách và kích thước, từ đó tạo ra cảm giác sai lệch.
3. Ảo Ảnh Ebbinghaus
Một hình tròn ở giữa được bao quanh bởi những hình tròn khác. Khi các hình tròn xung quanh lớn hoặc nhỏ khác nhau, hình tròn trung tâm có thể được cảm nhận là lớn hoặc nhỏ hơn kích thước thực tế.
Đây là ví dụ điển hình cho việc kích thước của một vật được đánh giá dựa trên mối quan hệ với các vật xung quanh.
4. Ảo Ảnh Hermann Grid
Hình ảnh dạng lưới gồm những ô vuông sáng tối có thể tạo cảm giác xuất hiện các chấm hoặc vùng xám tại những vị trí giao nhau mà thực tế không có.
Hiện tượng này liên quan đến cách hệ thống thị giác xử lý độ tương phản và thông tin từ vùng ngoại vi của trường nhìn.
5. Ảo Ảnh Café Wall
Các đường ngang trong ảo ảnh Café Wall thực tế có thể song song, nhưng cách sắp xếp các ô sáng tối xen kẽ khiến chúng có vẻ nghiêng hoặc lệch.
Sự tương phản và cách các đường nét được bố trí khiến não khó đánh giá chính xác hướng của đường thẳng.
6. Ảo Ảnh Chuyển Động
Một số hình ảnh tĩnh được thiết kế với các mảng màu và đường nét lặp lại có thể khiến người xem cảm giác hình ảnh đang xoay, trôi hoặc chuyển động.
Đây được xem là một dạng ảo ảnh chuyển động, cho thấy não có thể suy luận về chuyển động từ những thay đổi rất nhỏ trong tín hiệu thị giác.
7. Ảo Ảnh Hình Dáng Và Kích Thước
Một vật thể có thể trông méo, kéo dài hoặc ngắn hơn tùy thuộc vào những đường nét nằm xung quanh nó.
Các ảo ảnh hình học thuộc nhóm này thường được sử dụng để nghiên cứu cách hệ thống thị giác đánh giá khoảng cách, hình dạng và kích thước.
8. Ảo Ảnh Màu Sắc
Cùng một màu có thể trông sáng, tối, ấm hoặc lạnh hơn tùy thuộc vào nền xung quanh và điều kiện chiếu sáng.
Não không chỉ xử lý tín hiệu màu sắc một cách độc lập mà còn cố gắng xác định màu của vật trong bối cảnh môi trường. Vì vậy, nhận thức về màu có thể thay đổi dù kích thích vật lý không thay đổi.
9. Hình Ảnh Mơ Hồ Hai Nghĩa
Một số hình ảnh có thể được não diễn giải theo hai cách khác nhau. Chẳng hạn, cùng một hình vẽ có thể được nhìn thành một vật thể hoặc một hình khác tùy vào phần hình ảnh mà người xem tập trung.
Đây không phải do hình ảnh thay đổi mà do cách não tổ chức và diễn giải thông tin thay đổi.
10. Ảo Ảnh Sau Hình Ảnh
Sau khi nhìn lâu vào một hình ảnh có màu sắc hoặc độ sáng nhất định rồi chuyển sang nhìn một bề mặt trung tính, bạn có thể tạm thời thấy một hình ảnh hoặc màu sắc khác.
Hiện tượng này được gọi là afterimage – ảnh hậu kỳ và liên quan đến sự thích nghi của hệ thống thị giác sau khi tiếp xúc kéo dài với một kích thích.
LÀM THẾ NÀO ĐỂ DUY TRÌ THỊ GIÁC KHỎE MẠNH?
Dù ảo ảnh thị giác thông thường không phải bệnh, việc chăm sóc mắt vẫn rất quan trọng. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề về thị lực và bệnh lý mắt, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ.
Khi làm việc với máy tính hoặc thiết bị số trong thời gian dài, nên tạo những khoảng nghỉ phù hợp và điều chỉnh ánh sáng, khoảng cách nhìn sao cho thoải mái. Nếu thường xuyên bị mỏi mắt, nhìn mờ hoặc đau đầu khi đọc và sử dụng thiết bị, bạn nên kiểm tra thị lực để xác định có tật khúc xạ hoặc vấn đề khác hay không.
Một chế độ sinh hoạt lành mạnh, dinh dưỡng cân đối và kiểm soát tốt các bệnh lý toàn thân cũng góp phần bảo vệ sức khỏe mắt lâu dài.
Ảo ảnh thị giác là minh chứng thú vị cho thấy việc nhìn không đơn thuần là quá trình mắt ghi lại hình ảnh. Những gì chúng ta nhận biết còn phụ thuộc vào cách não bộ phân tích ánh sáng, đường nét, màu sắc, độ tương phản, phối cảnh và bối cảnh xung quanh.
